रौतहट, १५ फागुन।
रौतहट जिल्लाको गरुडा नगरपालिकामा कुष्ठरोगसम्बन्धी जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले जिल्ला स्तरीय पत्रकार तथा सरोकारवालाहरूका लागि एकदिने अभिमुखीकरण कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। गरुडा नगरपालिका कार्यालयको आर्थिक सहयोगमा लेप्रोसी मिसन नेपालको आयोजनामा बिहीबार गरुडा–स्थित सुमित्रा पार्टी प्यालेसमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो।
कुष्ठरोग अझै पनि समाजमा डर, भ्रम र सामाजिक कलंकसँग जोडिएर हेरिने रोग भएकाले यसबारे सही जानकारी फैलाउन पत्रकार, धार्मिक अगुवा, स्वास्थ्यकर्मी तथा स्थानीय नेतृत्वको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने आयोजकको बुझाइ रहेको थियो। यही सन्दर्भलाई मध्यनजर गर्दै आयोजित अभिमुखीकरण कार्यक्रममा जिल्लाभरिका सञ्चारकर्मी, स्वास्थ्य संस्थामा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी, कुष्ठरोग प्रभावित व्यक्ति, चर्चका प्रतिनिधि, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू, स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा विभिन्न संघ–संस्थाका प्रतिनिधिहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो।
कार्यक्रमको क्रममा कुष्ठरोग के हो, यसको कारण के हुन्, प्रारम्भिक लक्षण कसरी पहिचान गर्ने, उपचार प्रक्रिया कस्तो हुन्छ र उपचारमा ढिलाइ हुँदा के–कस्ता समस्या देखिन सक्छन् भन्ने विषयमा विस्तृत जानकारी दिइएको थियो। सहज भाषामा प्रस्तुत गरिएको सामग्रीमार्फत सहभागीहरूलाई कुष्ठरोग कुनै दैवी प्रकोप, श्राप वा छुवाछुतका कारण हुने रोग नभई जीवाणु संक्रमणका कारण देखिने रोग भएको स्पष्ट पारिएको थियो। समयमै उपचार सुरु गरेमा यो रोग पूर्ण रूपमा निको हुन सक्ने भएकाले डर वा लाजका कारण लुकाएर बस्नु नहुने सन्देशमा विशेष जोड दिइयो।
अभिमुखीकरण कार्यक्रममा समाजमा कुष्ठरोगप्रति व्याप्त भ्रम र गलत विश्वासबारे गहिरो छलफल गरिएको थियो। कतिपय समुदायमा अझै पनि कुष्ठरोगलाई पापको फल, पूर्वजन्मको कर्म वा झारफुकबाट निको हुने रोगका रूपमा बुझ्ने प्रवृत्ति रहेको सहभागीहरूले बताएका थिए। यस्ता गलत धारणाका कारण बिरामीहरू समयमै स्वास्थ्य संस्थामा नपुग्ने र रोग जटिल बन्दै जाने समस्या देखिने गरेको उल्लेख गरिएको थियो।
कार्यक्रममा बोल्दै आयोजक संस्थाका प्रतिनिधिहरूले समुदायस्तरमा सही सूचना पुर्याउन सञ्चारकर्मीहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने बताए। समाचार, रेडियो कार्यक्रम, सामाजिक सञ्जाल र अन्य माध्यमबाट कुष्ठरोगबारे तथ्यपरक र सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्न सकेमा रोग लुकाउने प्रवृत्ति घट्ने र समयमै उपचारतर्फ मानिसहरू आकर्षित हुने विश्वास व्यक्त गरिएको थियो। पत्रकारहरूलाई कुष्ठरोगसम्बन्धी समाचार लेख्दा संवेदनशील भाषा प्रयोग गर्न, बिरामीको गोपनीयता सम्मान गर्न तथा कलंक बढ्ने खालका शब्द प्रयोग नगर्न पनि आग्रह गरिएको थियो।
सो अवसरमा चालु आर्थिक वर्षको माघ मसान्तसम्म गरुडा नगरपालिकामा तीन जना कुष्ठरोगी बिरामी रहेको तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको थियो। यद्यपि जिल्लाका अन्य पालिकाहरूमा समेत गरी दर्जनौँ बिरामीहरू रहेको अनुमान गरिएको छ। यसले अझै पनि कुष्ठरोग पूर्ण रूपमा उन्मूलन हुन नसकेको र निरन्तर सचेतना तथा निगरानी आवश्यक रहेको संकेत गर्दछ।
लेप्रोसी मिसन नेपालका रौतहट फोकल अफिसर रोशन कुमार साहले जिल्लाको अवस्थाबारे जानकारी दिँदै कुष्ठरोग समयमै पहिचान हुन नसक्दा बिरामीमा अपाङ्गता, शारीरिक कमजोरी र सामाजिक बहिष्करणको जोखिम बढ्ने बताए। उनले प्रारम्भिक चरणमै रोग पत्ता लागेमा साधारण औषधिको माध्यमबाट उपचार सम्भव हुने भएकाले कुनै पनि शंका लागे तुरुन्तै नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्न आग्रह गरे। साथै, कुष्ठरोगी व्यक्तिलाई हेय दृष्टिले नहेरी सहानुभूति, माया र सहयोग आवश्यक पर्ने उनले उल्लेख गरे।
कार्यक्रमको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष धार्मिक तथा परम्परागत अगुवाहरूको सहभागिता थियो। विभिन्न स्थानबाट आएका धामी–झाँक्री तथा चर्चका पास्टरहरूले समुदायमा कसैलाई कुष्ठरोग लागेको जानकारी पाएमा झारफुक, तन्त्र–मन्त्र वा अन्धविश्वासतर्फ नलागी सिधै स्वास्थ्य संस्थामा पठाउने प्रतिबद्धता जनाए। उनीहरूले आफूहरू पनि अब समुदायमा सही सन्देश फैलाउने र स्वास्थ्य उपचार नै सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो भन्ने कुरा प्रचार–प्रसार गर्ने बताएका थिए।
सहभागीहरूले छलफलका क्रममा समाजमा अझै पनि कुष्ठरोगी व्यक्तिहरूलाई विभेद गर्ने, टाढा राख्ने र सामाजिक गतिविधिबाट अलग गर्ने प्रवृत्ति कायम रहेको उल्लेख गरे। यस्तो व्यवहारले बिरामीको मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने र उपचारप्रति नकारात्मक सोच पैदा हुने उनीहरूको भनाइ थियो। त्यसैले कुष्ठरोगमुक्त समाज निर्माणका लागि केवल औषधि मात्र होइन, सामाजिक सोच परिवर्तन पनि उत्तिकै आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो।
कार्यक्रमको अन्त्यमा सहभागीहरूले यस्ता अभिमुखीकरण कार्यक्रमहरू निरन्तर सञ्चालन गर्नुपर्ने, विद्यालय, समुदाय र धार्मिक स्थलहरूमार्फत जनचेतना फैलाउनुपर्ने तथा स्थानीय सरकार, स्वास्थ्य संस्था र सञ्चार माध्यमबीच समन्वय अझ बलियो बनाउनुपर्ने सुझाव दिएका थिए। कार्यक्रमको सहजीकरण तथा सञ्चालन लेप्रोसी मिसन नेपालका रौतहट फोकल अफिसर रोशन कुमार साहले गरेका थिए।
आयोजकका अनुसार यस किसिमका कार्यक्रमहरूले कुष्ठरोगसम्बन्धी भ्रम र डर हटाउँदै समयमै उपचारको संस्कार विकास गर्न मद्दत गर्नेछन्। दीर्घकालीन रूपमा यसले कुष्ठरोगमुक्त र समावेशी समाज निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
