रक्सौल, पूर्वी चम्पारण —
वाणीमा संवेदना, व्यवहारमा विनम्रता र कर्ममा असलपन नै सुखी जीवनको वास्तविक पूँजी हो। मानिसको जीवनमा परिस्थितिहरू सधैँ एउटै हुँदैनन्। कहिले सुख आउँछ भने कहिले दुःख, कहिले सफलताले साथ दिन्छ भने कहिले असफलता अगाडि उभिन्छ। जीवनको यही उतार–चढावपूर्ण यात्राले मानिसलाई अनुभव, धैर्य र समझ प्रदान गर्छ। त्यसैले विपरीत परिस्थितिबाट डराउनुको सट्टा त्यसबाट सिक्नु नै बुद्धिमानी हो। जीवनमा आउने प्रत्येक चुनौतीले हामीलाई भित्रबाट अझ बलियो बन्ने अवसर प्रदान गर्छ।
आजको बदलिँदो सामाजिक परिवेशमा एउटा कुरा विशेष रूपमा बुझ्न आवश्यक छ—शरीरमा लागेको चोट समयसँगै निको हुन सक्छ, तर शब्दले दिएको चोट प्रायः मनमा लामो समयसम्म रहिरहन्छ। कठोर वाणीले कुनै व्यक्तिको आत्मविश्वास तोड्न सक्छ, सम्बन्धमा दरार ल्याउन सक्छ र वर्षौँ पुराना सम्बन्धलाई एकैछिनमा कमजोर बनाउन सक्छ। त्यसैले बोल्नुअघि हाम्रा शब्दले अगाडिको व्यक्तिको हृदयमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने सोच्नु आवश्यक छ।
लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई (२०२६–२७, जोन ४१) का जोन चेयरपर्सन सह डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक सह मिडिया प्रभारी तथा सामाजिक कार्यकर्ता बिमल सर्राफ भन्नुहुन्छ कि जीवनमा गल्ती सुधार्न सकिन्छ, गलतफहमी हटाउन सकिन्छ, तर कुनै व्यक्तिको मनमा हामीप्रति बनेको गलत धारणा परिवर्तन गर्न निकै कठिन हुन्छ। त्यसैले सुनेका–सुनेका कुरामा तुरुन्त विश्वास गर्नुको सट्टा सत्य बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ। कुनै पनि घटनाका धेरै पक्ष हुन सक्छन्—हाम्रो दृष्टिकोण, अर्को व्यक्तिको दृष्टिकोण र वास्तविक सत्य। विवेकशील व्यक्ति त्यही हो, जसले यी तीनबीचको अन्तर बुझ्न सक्छ।
जीवन पनि समुद्रका छालजस्तै हो। छाललाई रोक्नु हाम्रो हातमा हुँदैन, तर त्यसमा डुङ्गा चलाउनु हाम्रो सीपमा निर्भर हुन्छ। परिस्थितिहरू जति कठिन भए पनि मानिसभित्र धैर्य, विवेक र सकारात्मक सोच छ भने त्यही परिस्थिति उसका लागि अवसर बन्न सक्छ। असफलता पनि त्यतिबेला निरर्थक हुँदैन, जब त्यसबाट सिकेर अर्को कदम अझ मजबुत रूपमा चालिन्छ।
हाम्रो समाजमा सरल र विनम्र मानिसलाई प्रायः कमजोर ठान्ने गल्ती गरिन्छ। जबकि वास्तविकता यो हो कि सहनशीलता कमजोरी होइन, चरित्रको शक्ति हो। कुनै शान्त व्यक्तिको मौनतालाई उसको असमर्थता ठानेर बारम्बार चोट पुर्याउनु उचित हुँदैन। प्रत्येक व्यक्तिको सहनशक्तिको एउटा सीमा हुन्छ। जब त्यो सीमा समाप्त हुन्छ, व्यक्ति झगडा गर्दैन, बरु चुपचाप दूरी बनाउँछ। धेरैपटक कुनै असल मानिसको जीवनबाट टाढिनु ठूलो क्षतिभन्दा कम हुँदैन।
आजको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना यो पनि हो कि मानिसको मूल्य घट्दै गएको छ भने पैसाको मूल्य बढ्दै गएको छ। पैसा जीवनका लागि आवश्यक छ, तर जीवन पैसाका लागि होइन। पैसा साधन हो, साध्य होइन। मानिस प्रेम, सम्मान र अपनत्व प्राप्त गर्न बनेको हो; धनको प्रयोग जीवनलाई राम्रो बनाउनका लागि हुनुपर्छ। जब सम्बन्धमा प्रेमको स्थान स्वार्थले र संवेदनाको स्थान उपयोगिताले लिन्छ, तब आर्थिक रूपमा सम्पन्न भए पनि मानिस भित्रबाट एक्लो बन्न पुग्छ।
जीवनमा कुनै कमी, पीडा वा दुःख छ भने केवल परिस्थितिलाई दोष दिनुको सट्टा आत्मचिन्तन पनि आवश्यक छ। प्रत्येक व्यक्तिले कहिलेकाहीँ आफ्ना कर्म र निर्णयहरूको समीक्षा गर्नुपर्छ। बितेको समय परिवर्तन गर्न सकिँदैन, तर वर्तमानलाई राम्रो बनाएर भविष्य अवश्य परिवर्तन गर्न सकिन्छ। यदि विगतको जीवनको “बचत” राम्रो रहेन भने निराश हुनुको सट्टा आजैदेखि असल कर्मको नयाँ “पूँजी” जम्मा गर्नुपर्छ। यही भविष्यका लागि सबैभन्दा ठूलो लगानी हो।
वास्तवमा भोलि कुनै अलग दिन होइन; जब भोलि आउँछ, त्यो आज बनेर नै हाम्रो अगाडि आउँछ। त्यसैले राम्रो भविष्यको प्रतीक्षा गर्नुभन्दा राम्रो भविष्यको सुरुवात वर्तमानबाट गर्नुपर्छ। कसैलाई सहयोग गर्नुछ भने आजै गरौँ, कसैसँग क्षमा माग्नुछ भने आजै मागौँ, कुनै खराब बानी त्याग्नुछ भने आजै त्यागौँ र कुनै राम्रो काम सुरु गर्नुछ भने त्यसका लागि यसभन्दा राम्रो समय अरू हुन सक्दैन।
त्यसैगरी कसैको सरलता र विनम्रताको अनुचित फाइदा उठाउनु पनि मानवताको विरुद्ध हो। चन्दनलाई जति घोटिन्छ, त्यति नै सुगन्ध दिन्छ, तर एउटा सीमापछि त्यही घर्षणले आगो पनि लगाउन सक्छ। मानिस पनि यस्तै हुन्छ। उसको सहनशीलता, प्रेम र विनम्रताको सम्मान गर्नुपर्छ, शोषण गर्नु हुँदैन।
जीवनलाई सही दिशा दिन केवल बुद्धि पर्याप्त हुँदैन र केवल भावना पनि पर्याप्त हुँदैन। बुद्धिले हामीलाई सही बाटो देखाउँछ, भावनाले हामीलाई मानवीय बनाउँछ र तपशक्तिले त्यही बाटोमा अडिग रहने क्षमता प्रदान गर्छ। जब यी तीनवटाको सन्तुलन व्यक्तिको जीवनमा स्थापित हुन्छ, तब उसको विचारमा परिपक्वता, व्यवहारमा विनम्रता र कर्ममा सकारात्मकता देखिन थाल्छ।
अन्ततः जीवनको वास्तविक सफलता धन, पद वा प्रसिद्धिमा होइन, बरु हाम्रो कारण कति मानिसको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आयो भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ। हाम्रा शब्दले टुटेको मनलाई सहारा दिऊन्, हाम्रो व्यवहारले दुःखी व्यक्तिलाई सम्मान प्रदान गरोस् र हाम्रा कर्मले समाजमा असलपनको सानो भए पनि उज्यालो फैलाओस्—यही जीवनको सार्थकता हो।
त्यसैले बोलौँ भने सोचेर, सम्बन्ध निभाऔँ भने हृदयदेखि, निर्णय गरौँ भने विवेकले र कर्म गरौँ भने भविष्यलाई ध्यानमा राखेर। किनकि शरीरका घाउ समयसँगै निको हुन्छन्, तर शब्दका घाउ प्रायः हृदयका स्मृतिमा धेरै लामो समयसम्म जीवित रहन्छन्।
