दिपेश कुमार साह
रौतहट, वैशाख २० — रौतहटको गुजरा नगरपालिका–४ कनकपुरमा एक निर्धन परिवारले छोरीको विवाह अन्तिम चरणमा पुगेको बेला अवरोध सिर्जना गरिएको भन्दै न्यायको माग गरेको छ। शारीरिक रूपमा अशक्त तथा कमजोर आर्थिक अवस्थाका खुर्सेद देवानले ठूलो कठिनाइका बीच तय गरिएको छोरीको विवाह अन्तिम समयमा रोकिएको आरोप लगाउँदै सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएका हुन्।
मंगलबार आयोजित पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा देवानले गाउँसमाज, आफन्त तथा शुभेच्छुकहरूको सहयोग संकलन गरेर छोरीको विवाहको तयारी गरिएको जानकारी दिए। उनले आफ्नो पारिवारिक अवस्था कमजोर रहेकाले विवाहका लागि आवश्यक खर्च जुटाउन निकै कठिन भएको बताए। त्यसपछि स्थानीयस्तरमा सहयोग माग्दै रकम, खाद्यान्न र अन्य सामग्री जुटाएर विवाहको व्यवस्था मिलाइएको उनको भनाइ छ।
देवानका अनुसार विवाहको मिति तय भइसकेको थियो। पाहुना बोलाउने, आवश्यक सामान खरिद गर्ने तथा अन्य व्यवस्थापनको काम समेत लगभग सम्पन्न भइसकेको अवस्थामा अचानक विवाह प्रक्रिया रोकिएको हो। “गरिब परिवारका लागि छोरीको विवाह गर्नु नै ठूलो जिम्मेवारी हुन्छ। हामीले समाजसँग सहयोग मागेर तयारी गर्यौं, तर अन्तिम समयमा सबै रोकियो,” उनले गुनासो गरे।
उनले जोगौलिया प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा कार्यरत कर्मचारी सयफुला देवानमाथि विवाह रोकाउन सक्रिय भूमिका खेलेको आरोप लगाएका छन्। प्रभाव र पहुँचको प्रयोग गर्दै विभिन्न बहाना बनाएर विवाह सम्पन्न हुन नदिएको उनको दाबी छ। यद्यपि आरोपित पक्षबाट भने सार्वजनिक रूपमा कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन।
विवाह रोकिएपछि परिवारमा गम्भीर मानसिक तनाव उत्पन्न भएको देवानले बताए। विशेषगरी विवाहको तयारीमा संलग्न उनकी छोरी भावनात्मक रूपमा प्रभावित भएको उनले बताए। “समाजमा छोरीको इज्जतको कुरा जोडिएको हुन्छ। यस्तो अवस्थामा विवाह रोकिँदा परिवारले ठूलो अपमान महसुस गरेको छ,” उनले भने।
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार घटनापछि गाउँमा विभिन्न किसिमका चर्चा सुरु भएका छन्। केहीले गरिब परिवारमाथि अन्याय भएको बताएका छन् भने केहीले विवादको वास्तविक कारण सार्वजनिक हुनुपर्ने बताएका छन्। दुवै पक्षबीच समझदारी गराउने प्रयास भए पनि हालसम्म समाधान निस्कन सकेको छैन।
देवानले आफू शारीरिक रूपमा अपांग भएकाले न्यायका लागि धेरै ठाउँ धाउन नसक्ने अवस्था रहेको बताए। त्यसैले स्थानीय सरकार, प्रहरी प्रशासन, जिल्ला प्रशासन कार्यालय तथा मानवअधिकारसँग सम्बन्धित निकायले स्वतः संज्ञान लिएर निष्पक्ष छानबिन गर्नुपर्ने उनको माग छ। यदि कसैले गलत नियतले विवाह रोकाएको प्रमाणित भए कानुनी कारबाही हुनुपर्ने उनले बताए।
सामाजिक अगुवाहरूका अनुसार ग्रामीण समाजमा विवाह केवल पारिवारिक कार्यक्रम मात्र नभई प्रतिष्ठासँग जोडिएको विषय हो। यस्तो कार्यक्रममा अनावश्यक हस्तक्षेप हुँदा परिवारको मनोबल कमजोर हुने, सामाजिक सम्बन्ध बिग्रिने तथा समुदायमा विभाजन सिर्जना हुने खतरा रहन्छ। त्यसैले यस्ता संवेदनशील विवादमा समयमै संवाद र कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।
यस घटनाले आर्थिक रूपमा कमजोर तथा अशक्त नागरिकले न्याय खोज्दा अझ बढी कठिनाइ भोग्नुपर्ने वास्तविकता पनि उजागर गरेको छ। कमजोर वर्गका मानिसले आफ्नो आवाज सम्बन्धित निकायसम्म पुर्याउन नसक्ने अवस्था अन्त्य गर्न राज्यले सहज पहुँचको व्यवस्था गर्नुपर्ने सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
हाल देवान परिवारले निष्पक्ष छानबिनपछि छोरीको विवाह पुनः सम्मानपूर्वक सम्पन्न हुने आशा व्यक्त गरेको छ। उनीहरूले सत्यतथ्य बाहिर ल्याई दोषीलाई कारबाही गर्न तथा परिवारको सामाजिक सम्मान पुनःस्थापित गर्न राज्यसँग आग्रह गरेका छन्।
