रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
जीवन र मृत्यु संसारका त्यस्ता दुई सत्य हुन्, जसलाई मानिसले चाहेर पनि परिवर्तन गर्न सक्दैन। जन्मसँगै जीवनको यात्रा सुरु हुन्छ र मृत्युसँगै त्यस यात्राको एउटा विश्रामस्थल समाप्त हुन्छ। तर वास्तवमा मृत्यु अन्त्य होइन, बरु परिवर्तनको एउटा स्वाभाविक प्रक्रिया हो। जीवनको यो सत्यलाई बुझ्ने व्यक्तिले न मृत्युसँग डराउँछ, न त मृत्युको सामना गर्दा आफ्नो विवेक गुमाउँछ।
लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई, जोन ४१ का जोन चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन एवं भारत विकास परिषद्, रक्सौलका सेवा संयोजक तथा सञ्चार प्रभारी विमल सर्राफले मानिसले संसारलाई एउटा विशाल चौराहाका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताउनुभएको छ।
उहाँका अनुसार, जसरी एउटा चौराहामा मानिसहरू विभिन्न दिशाबाट आउँछन् र केही समयपछि आ–आफ्नो गन्तव्यतर्फ लाग्छन्, त्यसैगरी संसारमा पनि मानिसहरूको आगमन र प्रस्थान निरन्तर चलिरहन्छ। कोही जन्म लिएर आउँछन् भने कोही आफ्नो जीवनयात्रा पूरा गरेर यहाँबाट बिदा हुन्छन्। यो प्रकृतिको शाश्वत नियम हो।
उहाँले भन्नुभयो, “हामी प्रायः जन्मलाई खुसी र मृत्युलाई दुःखका रूपमा हेर्छौँ। यसको कारण हामी जीवनलाई त्यसको वास्तविक स्वरूपमा बुझ्नुभन्दा पनि सम्बन्ध, इच्छा र मोहका आधारमा हेर्ने गर्छौँ। जब हाम्रो कुनै प्रिय व्यक्ति हामीबाट टाढा हुन्छ, हामीलाई सबै कुरा समाप्त भएजस्तो लाग्छ। तर प्रकृतिको व्यापक सत्यलाई हेर्ने हो भने केही पनि पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैन, केवल त्यसको स्वरूप परिवर्तन हुन्छ।”
जीवनमा आउने सुख र दुःख पनि यही परिवर्तनशीलताका हिस्सा हुन्। आजको सुख भोलि दुःखमा परिणत हुन सक्छ र आजको दुःख भविष्यमा नयाँ सुखको कारण बन्न सक्छ। यही जीवनको स्वभाव हो। परिस्थितिहरू कहिल्यै स्थायी हुँदैनन्। त्यसैले बुद्धिमानी यही हो कि मानिसले सुखमा अहंकार गर्नु हुँदैन र दुःखमा निराश भएर आफूलाई कमजोर बनाउनु हुँदैन।
सर्राफले मृत्युको सबैभन्दा ठूलो पीडा शरीर नष्ट हुनुमा भन्दा पनि मानिसले शरीर र संसारसँग जोडेको मोहमा रहेको बताउनुभयो। जब मानिसले जीवन केवल शरीरको नाम होइन भन्ने बुझ्न थाल्छ, तब मृत्युप्रतिको उसको दृष्टिकोण पनि परिवर्तन हुँदै जान्छ। आत्मबोधले मानिसलाई भय र शोकभन्दा माथि उठाएर शान्तितर्फ डो¥याउँछ।
आज मानिस बाह्य सुख–सुविधाको खोजीमा निरन्तर दौडिरहेको छ। तर वास्तविक आनन्द मानिसकै अन्तरमनमा लुकेको हुन्छ। धन, पद, प्रतिष्ठा र भौतिक उपलब्धिले जीवनलाई सुविधाजनक बनाउन सक्छन्, तर स्थायी शान्ति दिन सक्दैनन्। साँचो आनन्द त्यतिबेला प्राप्त हुन्छ, जब मानिसले आफ्नो अन्तरमनमा रहेको अशान्ति, चिन्ता, अहंकार र अनावश्यक मोहबाट मुक्त हुने प्रयास गर्छ।
उहाँले जीवनलाई केवल प्राप्ति र गुमाइको दृष्टिले नभई सिक्ने र बुझ्ने दृष्टिले हेर्नुपर्ने बताउनुभयो। प्रत्येक जन्मले हामीलाई केही नयाँ कुरा सिकाउँछ भने प्रत्येक मृत्युले जीवनको अनिश्चितताको बोध गराउँछ। त्यसैले मृत्युले हामीलाई डराउनुको सट्टा जीवनलाई सार्थक बनाउने प्रेरणा दिनुपर्छ।
मानिसको जीवनमा समय सीमित छ। त्यसैले अरूसँग ईर्ष्या, द्वेष र अनावश्यक प्रतिस्पर्धामा जीवन बिताउनुको सट्टा प्रेम, करुणा, सेवा र सद्भावलाई जीवनको आधार बनाउनुपर्छ। जब हामी संसारमा हाम्रो बसाइँ पनि चौराहामा केही समयका लागि रोकिएको यात्रुजस्तै हो भन्ने बुझ्छौँ, तब हाम्रो मनबाट अनावश्यक अहंकार र मोह स्वतः कम हुँदै जान्छ।
अन्ततः जीवनको सार यही हो कि जन्म र मृत्यु प्रकृतिका दुई विपरीत छेउ होइनन्, बरु एउटै निरन्तर यात्राका दुई विश्रामस्थल हुन्। यो सत्यलाई स्वीकार गर्ने व्यक्तिले परिस्थितिबाट विचलित नभई सन्तुलित रहन सिक्छ। ऊ मृत्युसँग डराएर जीवन बिताउँदैन, बरु जीवनलाई प्रेम, सेवा, सद्भाव र आनन्दका साथ जिउने प्रयास गर्छ।
यही जीवनको वास्तविक समझ हो। यही आत्मबोधले मानिसलाई बाह्य परिस्थितिभन्दा माथि उठाएर त्यस्तो आन्तरिक आनन्दतर्फ लैजान्छ, जहाँ भय र चिन्ताका लागि कुनै स्थान रहँदैन।
